İnsanlar Neden İntihar Ederler?

Bu, hassas bir konu ve bu yazı bilgi vermek amacıyla yazıldı.

Kendinizde ya da bir yakınınızda bu düşünceler varsa, gecikmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurun. Acil bir durumda 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

Bu yazı yöntem, ayrıntı ya da olay anlatımı içermiyor. Bunun bir nedeni var: bu tür ayrıntıların paylaşılması riski artırıyor.

Tek Bir Neden Yok

Bu, en önemli çerçeve.

İntihar tek bir olayın ya da tek bir nedenin sonucu değil.

Genellikle şu üçünün bir araya gelmesiyle ortaya çıkıyor.

Uzun süredir var olan bir yatkınlık. Tedavi edilmemiş bir ruhsal tablo, geçmiş travmalar ya da süregiden zorluklar.

Tetikleyici bir olay. Kayıp, ayrılık, iş kaybı, mali kriz, yasal sorun ya da bir sağlık haberi.

Bir kriz anı. Umutsuzluğun en yoğun olduğu ve seçeneklerin görünmez hâle geldiği dönem.

Bu üçlü, “neden” sorusunun tek bir cevabı olmadığını gösteriyor.

Risk Etkenleri

Ruhsal tablolar. Tedavi edilmemiş depresyon en belirgin risk etkeni. Ayrıca bipolar bozukluk, psikotik tablolar, kaygı bozuklukları ve yeme bozuklukları.

Alkol ve madde kullanımı. Hem denetimi azaltıyor hem umutsuzluğu derinleştiriyor.

Geçmişte girişim öyküsü. En güçlü öngörücülerden biri.

Ailede öykü.

Kronik ağrı ve ciddi bedensel hastalıklar.

Kayıp. Yakın kaybı, ayrılık ve boşanma.

Mali kriz ve iş kaybı.

Yalıtım. Sosyal desteğin olmaması.

Travma ve istismar öyküsü.

Şiddete maruz kalma.

Yaş ve cinsiyet. İleri yaşta ve erkeklerde tamamlanmış intihar oranı daha yüksek.

Riskli araçlara kolay erişim.

Zorbalık ve dışlanma. Özellikle ergenlerde.

Bu etkenlerin varlığı bir sonuç anlamına gelmiyor. Risk, birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle artıyor.

Uyarı İşaretleri

Bu bölüm, yakınlar için en işe yarar bölüm.

Sözel işaretler. Umutsuzluk ifadeleri, “yük oluyorum”, “olmasam daha iyi”, “yorgunum artık”, “her şey anlamsız” gibi cümleler. Yaşamdan söz etmeyi bırakmak.

Davranışsal işaretler. İşlerin devrini konuşma, eşyaları dağıtma, vedalaşır gibi davranışlar, uzun süredir görüşülmeyen kişilere ulaşma, vasiyet düzenleme telaşı.

Çekilme. Sosyal ortamlardan uzaklaşma, telefonu açmama, kendini odaya kapatma.

İşlevsellik kaybı. Öz bakımın bozulması, işe gitmeme, sorumlulukları bırakma.

Uyku ve iştah değişiklikleri.

Alkol ve madde kullanımında artış.

Riskli davranışlarda artış.

Ani ve açıklanamayan bir sakinleşme. Bu, en çok yanlış yorumlanan işaret. Uzun bir çökkünlük döneminden sonra gelen ani bir rahatlama, iyileşme değil bir karar verilmiş olmasının işareti olabiliyor. Bu durum ciddiye alınmalı.

Riskli araçlara ilgi.

Yaygın Yanlış İnanışlar

“Sormak akla getirir.” Getirmiyor. Doğrudan ve sakin biçimde sormak, konuyu konuşulabilir hâle getiriyor ve kişinin yalnız olmadığını gösteriyor.

Bu, en önemli düzeltme.

“Söyleyen yapmaz.” Yanlış. Söyleyen kişilerin önemli bir bölümü girişimde bulunuyor. Her ifade ciddiye alınmalı.

“Dikkat çekmek için yapıyor.” Bu yorum en zarar verici olanı. Kişiyi susturuyor ve yardım almasını engelliyor.

“Kararlıysa engellenemez.” Engellenebiliyor. Kriz dönemleri geçici ve o dönemi güvenli atlatan kişilerin büyük bölümü sonrasında yaşamına devam ediyor.

“Bir nedeni olmalı.” Tek bir neden aramak, gerçek tabloyu gizliyor.

“Ruhsal hastalığı olan herkeste risk var.” Yok. Risk belirli koşullarda artıyor.

Ne Yapmalı

Ciddiye alın. Her ifadeyi.

Doğrudan sorun. “Kendine zarar vermeyi düşünüyor musun.” Kaçamak sormak yerine açık sormak daha etkili.

Yargılamadan dinleyin. Tartışmaya girmeyin, ikna etmeye çalışmayın.

“Böyle düşünme” demeyin. Bu cümle kişiyi susturuyor.

“Senin neyin var, her şeyin yerinde” demeyin.

Sır tutma sözü vermeyin. “Kimseye söylemeyeceğim” sözü, gerektiğinde destek almanızı engelliyor.

Yalnız bırakmayın.

Riskli araçlara erişimi azaltın. Bu, en somut ve en etkili koruyucu adımlardan biri. İlaçlar, silahlar ve diğer riskli araçların uzaklaştırılması.

Profesyonel desteğe ulaşmasına yardım edin. Randevu almak, birlikte gitmek.

Bir kriz planı yapın. Kriz anında kime ulaşılacağı ve ne yapılacağı.

Kendinize de destek alın. Bu süreç yakınlar için de ağır.

Acil Durumda

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.

• Kişi somut bir plandan söz ediyorsa
• Riskli araçlara erişimi varsa
• Yakın bir zaman belirtiyorsa
• Bir girişimde bulunduysa
• Vedalaşır gibi davranıyorsa
• Yoğun ajitasyon ya da ani sakinleşme varsa
• Kişi yalnız kalmak istiyorsa ve durumu ağırsa

Bu durumlarda kişiyi yalnız bırakmayın.

Destek Neyi Değiştiriyor

Altta yatan tabloların tedavisi. Depresyon başta olmak üzere, tedavi edilebilir tabloların ele alınması riski belirgin biçimde azaltıyor.

Kriz planı. Ne zaman ve kime ulaşılacağının önceden belirlenmesi.

Araçlara erişimin azaltılması. Gösterilmiş en etkili koruyucu önlemlerden biri.

Düzenli izlem.

Sosyal bağın onarılması. Yalıtım en güçlü risk etkenlerinden biri.

Alkol ve madde kullanımının ele alınması.

Umudun somutlaştırılması. Kriz anında kişi seçenekleri göremiyor. Bu, bir kişilik kusuru değil, kriz durumunun kendisinin ürettiği bir daralma. Bu daralma geçici.

Kayıp Yaşayan Yakınlar İçin

Bu bölüm de gerekiyor.

Bu yolla bir yakınını kaybeden kişiler ağır bir yas süreci yaşıyor.

Sık görülenler: yoğun suçluluk, “fark edemedim” düşüncesi, öfke, utanç ve çevreden yeterli destek görmeme.

Bu grup için destek alınması önemli. Ayrıca bu kayıp, yakınlarda risk artışı da yaratıyor ve izlem gerekiyor.

Kaybedilen kişinin yaşadığı kriz döneminde ne düşündüğünü tam olarak bilmek mümkün olmuyor. Suçluluk anlaşılır ancak neredeyse hiçbir zaman gerçeklikle uyumlu değil.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta riski açıkça soruyorum ve bunu her değerlendirmenin parçası sayıyorum. Sormak riski artırmıyor; sormamak, kişinin bu konuyu tek başına taşımasına yol açıyor. Kimseye “böyle düşünme” demiyorum ve düşüncenin kendisini tartışmıyorum. Çalıştığımız şey somut: kriz planı, kime ulaşılacağı, riskli araçlara erişimin azaltılması ve altta yatan tablonun tedavisi. Sır tutma sözü vermiyorum ve bunu baştan açıkça söylüyorum. Yakınları da uygun olduğunda sürece dahil ediyorum, çünkü yalıtım bu tabloda en güçlü risk etkenlerinden biri.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Yaşamdan çekilme düşünceleriniz varsa, bu durumda gecikmeden
• Umutsuzluk ve yük olma duygusu taşıyorsanız
• Bir yakınınızda bu belirtileri görüyorsanız
• Geçmişte bir girişim öyküsü varsa
• Alkol ya da madde kullanımı arttıysa
• Yakın dönemde ağır bir kayıp yaşandıysa
• Uyku, iştah ve öz bakım düzeni bozulduysa
• Sosyal ortamlardan tümüyle çekilme olduysa
• Ani ve açıklanamayan bir sakinleşme gözlemlediyseniz
• Somut bir plandan söz ediliyorsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Bu belirtileri kendinizde ya da bir yakınınızda görüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmakta gecikmeyin. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Kendinizde ya da yakınınızda bu düşünceler varsa bekleyecek bir durum yok. 112 ya da en yakın acil servis. Sonrasındaki destek için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.