Dissosiyatif Amnezi Nedir

Dissosiyatif amnezi, filmlerde en çok yanlış anlatılan tablolardan biri.

Yaygın anlatım şu: kişi başına bir darbe alıyor, her şeyi unutuyor, sonra başka bir darbeyle hatırlıyor.

Gerçek tablo böyle değil.

Tanım

Dissosiyatif amnezi, genellikle zorlayıcı ya da travmatik bir yaşantıya ait bilgilerin hatırlanamaması.

Üç ölçüt var.

Kapsam. Unutma, olağan unutkanlıkla açıklanamayacak kadar kapsamlı.

Tıbbi neden yok. Kafa travması, nörolojik tablolar, madde ve ilaç etkileri dışlanmış olmalı.

Sıkıntı ya da işlevsellik kaybı. Durum kişiye sıkıntı veriyor ya da yaşamını etkiliyor.

Türleri

Seçici amnezi. En sık görülen biçim. Belirli bir olayın bazı bölümleri hatırlanmıyor.

Yerel amnezi. Belirli bir zaman diliminin tümü hatırlanmıyor. Örneğin bir olay dönemi.

Yaygın amnezi. Kişinin yaşam öyküsünün ve kimliğinin hatırlanmaması. Seyrek görülüyor.

Sistemli amnezi. Belirli bir kategoriye ait bilgilerin hatırlanmaması. Örneğin belirli bir kişiye ait tüm anılar.

Kaçış hâlinde amnezi. Kişinin bulunduğu yerden ayrılması ve bu döneme ait bilgileri hatırlamaması. Seyrek.

Olağan Unutkanlıktan Farkı

Bu ayrım önemli, çünkü herkes bir şeyler unutuyor.

Olağan unutkanlık. Ayrıntılar kayboluyor. Anahtar nereye konuldu, ne yendi, hangi gün konuşuldu. Bu, dikkat ve bellek işleyişinin olağan bir özelliği.

Dissosiyatif amnezi. Belirli bir olay ya da dönem tümüyle erişilemez hâle geliyor. Kişi genellikle bir boşluk olduğunun farkında.

Ayrıca zamanlama farkı var: dissosiyatif amnezide unutulan şey genellikle zorlayıcı bir yaşantıyla bağlantılı.

Neden Oluyor

Bu tablo bir koruma mekanizması olarak anlaşılıyor.

Kişinin baş edemeyeceği kadar yoğun bir yaşantı olduğunda, o bilgiye erişim kesiliyor. Bu kesinti, o an işlev görebilmeyi sağlıyor.

Riski artıran etkenler şunlar: çocukluk çağı istismarı, tekrarlayan travmalar, ağır ihmal, savaş ve afet yaşantıları, ani ve şiddetli kayıplar ve yoğun stres dönemleri.

Tıbbi Ayırıcı Tanı

Bu bölüm ayrıca önemli, çünkü tanı ancak tıbbi nedenler dışlandıktan sonra konuyor.

Benzer tablolar üretebilenler şunlar.

Kafa travması.

Epilepsi. Özellikle bazı nöbet türleri.

Felç ve geçici iskemik atak.

Demans ve diğer bilişsel gerileme tabloları.

B12 eksikliği.

Tiroid işlev bozuklukları.

Alkol. Yoğun alkol kullanımına bağlı bellek boşlukları sık ve ayrı bir tablo.

Madde kullanımı.

Bazı ilaçlar. Özellikle bazı yatıştırıcı ve uyku ilaçları.

Enfeksiyonlar ve ateşli hastalıklar.

Migren.

Uyku bozuklukları.

Bu nedenle ilk başvuru genellikle hekime yapılıyor ve görüntüleme ile kan tetkikleri isteniyor.

Eşlik Eden Tablolar

Dissosiyatif amnezi genellikle tek başına görülmüyor.

Sık eşlik edenler: travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, kaygı bozuklukları, diğer dissosiyatif belirtiler, madde kullanımı ve kendine zarar verme davranışları.

Bu tabloların birlikte ele alınması gerekiyor.

Yaygın Yanlış İnanışlar

“Darbe alınca olur, darbe alınca geçer.” Tıbbi olarak yanlış. Kafa travmasına bağlı bellek kaybı ayrı bir tablo ve nörolojik değerlendirme gerektiriyor.

“Kişi kimliğini tümüyle unutur.” Bu biçim seyrek. Çoğu tabloda unutulan şey belirli bir olay ya da dönem.

“Numara yapıyordur.” Bu yorum yaygın ve zararlı. Tablo gerçek ve kişinin denetiminde değil.

“Anıları geri getirmek her şeyi çözer.” Hedef bu değil.

Tedavi

Tıbbi değerlendirme. İlk adım ve atlanmıyor.

Güvenliğin sağlanması. Süregiden bir tehdit varsa öncelik orada.

Kararlılık dönemi. Kişinin günlük düzeninin, uykusunun ve baş etme becerilerinin güçlendirilmesi. Bu dönem geçilmeden travma çalışmasına geçilmiyor.

Travma odaklı psikoterapi. Kademeli ve kişinin taşıyabileceği hızda.

İlaç tedavisi. Eşlik eden depresyon ve kaygı tabloları için hekim tarafından değerlendiriliyor.

Yakın çevre desteği.

Anıları Geri Getirme Konusunda Uyarı

Bu, ayrıca yazılması gereken bir başlık.

Anıları zorla geri getirmeye yönelik yöntemler yarar sağlamıyor ve risk taşıyor.

İki risk var.

Yanlış anı oluşması. Telkin ve yönlendirici sorgulama, gerçekte yaşanmamış anıların oluşmasına yol açabiliyor. Bu, iyi belgelenmiş bir olgu.

Taşınamayan bir yükün açılması. Kişi hazır değilken açılan bir anı, tabloyu ağırlaştırabiliyor.

Bu nedenle süreç yavaş yürütülüyor ve hedef anıları geri getirmek değil, kişinin işlevselliğini ve baş etme kapasitesini onarmak.

Bazı anılar tedavi sürecinde kendiliğinden geri geliyor. Bazıları gelmiyor ve bu, iyileşmenin önünde engel değil.

Seyir

Bu tablonun seyri değişken.

Bazı durumlarda amnezi kısa sürüyor ve kendiliğinden geriliyor. Bazılarında uzun sürüyor.

Belirleyici olan şeyler: süregiden tehdidin ortadan kalkması, eşlik eden tabloların tedavi edilmesi ve destek düzeyi.

Terapiye Yaklaşımım

Bu başlıkta ilk beklediğim şey tıbbi değerlendirmenin tamamlanmış olması, çünkü benzer tabloyu üreten nörolojik ve metabolik nedenler var ve bunlar atlandığında ciddi bir hata yapılıyor. Terapide kimseyi hatırlamaya zorlamıyorum ve yönlendirici sorular sormuyorum: yanlış anı oluşma riski gerçek ve iyi belgelenmiş. Önce günlük düzen, uyku ve baş etme becerilerini güçlendiriyoruz. Hedefi de baştan netleştiriyorum: amaç anıları geri getirmek değil, kişinin yaşamını sürdürebilir hâle gelmesi.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Belirli bir olayı ya da dönemi hatırlayamıyorsanız
• Bellek boşlukları tekrar ediyorsa
• Kendinizi bilmediğiniz bir yerde bulduysanız, bu durumda gecikmeden
• Kafa travması öykünüz varsa, bu durumda önce hekim
• Alkol kullanımına bağlı bellek boşlukları yaşıyorsanız
• Travma öykünüz varsa
• Kopma ve gerçek dışılık hissi eşlik ediyorsa
• Çökkünlük, kaygı ya da uyku sorunları varsa
• Bir tehdit hâlâ sürüyorsa
• Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa, bu durumda 112

Kopma deneyimlerinin genel işleyişini dissosiyasyon nedir yazısında ele aldım. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Bu tabloda önce nörolojik nedenlerin dışlanması gerekiyor. Sonrasındaki psikoterapi için bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.