Anoreksiyanın Yol Açtığı Fiziksel ve Ruhsal Sorunlar

Anoreksiya nervoza ruhsal bir bozukluk. Ancak etkileri bedenin neredeyse tüm sistemlerine yayılıyor.

Bu yazı o etkileri anlatıyor. Amacı korkutmak değil: tablonun neden yalnızca psikoterapiyle değil, tıbbi izlemle birlikte yürütüldüğünü göstermek.

Tablonun tanımını ve belirtilerini anoreksiya nedir yazısında ele aldım.

Not: Bu yazıda kilo, kalori ya da ölçüm değeri verilmiyor. Bu tür sayılar yeme bozukluğu tablolarında karşılaştırma ve hedef üretiyor.

Bedenin Öncelik Sıralaması

Önce genel mekanizmayı anlatmak gerekiyor, çünkü tek tek belirtiler bu çerçeve olmadan anlamsız görünüyor.

Yetersiz alım sürdüğünde beden bir öncelik sıralaması yapıyor. Hayati işlevleri korumak için diğer sistemlerdeki harcamayı kısıyor.

Bu nedenle etkiler tek bir organda değil, birden fazla sistemde aynı anda ortaya çıkıyor. Üreme, kemik yapımı, ısı düzenlemesi, bağışıklık ve sindirim, kısılan alanların başında geliyor.

Kalp ve Dolaşım

Bu, tablonun en tehlikeli tarafı.

Kalp kasında incelme, kalp hızında yavaşlama, tansiyon düşüklüğü ve ritim bozuklukları görülüyor.

Ritim bozuklukları ani ve ciddi sonuçlara yol açabiliyor. Bu nedenle çarpıntı, bayılma ya da göğüs ağrısı gecikmeden değerlendirilmesi gereken belirtiler.

Ayakta durunca baş dönmesi ve göz kararması sık karşılaşılan yakınmalar.

Elektrolit Dengesi

Kanda potasyum, sodyum ve diğer değerlerin bozulması.

Bu bozulma kalp ritmini doğrudan etkilediği için düzenli kan takibi yapılıyor. Belirti vermeden ilerleyebiliyor, bu nedenle “kendimi iyi hissediyorum” ifadesi bu başlıkta ölçüt değil.

Kemik

Kemik yoğunluğunda kayıp, tablonun en sinsi etkilerinden biri. Yıllarca belirti vermeden ilerliyor ve kırık riski olarak ortaya çıkıyor.

Bu etki, kalıcılık riski en yüksek alanlardan biri. Özellikle ergenlik döneminde önemli, çünkü kemik yoğunluğunun büyük bölümü bu dönemde kazanılıyor.

Bu, erken başvurunun neden bu kadar belirleyici olduğunu gösteren en somut örnek.

Hormonal Sistem

Adet düzeni. Adet düzensizliği ya da adetin kesilmesi. Bu belirti, hormonal düzenin etkilendiğinin açık göstergesi.

Üreme sağlığı.

Tiroid. İşlevlerde yavaşlama.

Stres hormonları. Düzenin bozulması.

Büyüme. Ergenlerde boy uzaması ve gelişim etkilenebiliyor.

Erkeklerde de hormonal etkiler görülüyor. Bu, çoğu zaman gözden kaçan bir başlık.

Sindirim Sistemi

Mide boşalmasının yavaşlaması, şişkinlik, karın ağrısı ve kabızlık.

Bu yakınmalar bir kısır döngü üretiyor: yemek yemek rahatsızlık verdiği için kaçınma güçleniyor.

Tedavinin ilk döneminde bu yakınmalarda geçici artış görülebiliyor. Bunun beklenen bir durum olduğunu bilmek, sürecin bırakılmasını önlüyor.

Beyin ve Bilişsel İşlevler

Bu başlık tedavi açısından kritik.

Odaklanma güçlüğü, esnek düşünmede azalma, karar vermede zorlanma ve bellek sorunları görülüyor.

Ayrıca düşünce daralıyor: yeme ve beden konusu zihnin büyük bölümünü kaplıyor.

Buradaki sorun şu: bu etkiler, kişinin kendi durumunu değerlendirme ve tedaviye başlama kapasitesini azaltıyor.

Bu nedenle “kendisi karar versin, ikna olunca gelir” yaklaşımı bu tabloda işe yaramıyor.

Kas ve Deri

Kas kütlesinde azalma ve halsizlik. Saç dökülmesi, ciltte kuruluk, tırnaklarda kırılganlık. Bedende ince tüylenme ve sürekli üşüme.

Üşüme, ısı düzenlemesinin kısılmasının doğrudan sonucu.

Bağışıklık ve Diğer Sistemler

Enfeksiyonlara yatkınlık artıyor. Yara iyileşmesi yavaşlıyor. Böbrek ve karaciğer işlevleri etkilenebiliyor. Kansızlık sık görülüyor.

Uyku

Uykuya dalmakta zorlanma, gece uyanmaları ve dinlendirmeyen uyku.

Uyku bozulması hem tablonun sonucu hem sürdürücüsü: uykusuzluk kaygıyı ve çökkünlüğü derinleştiriyor.

Ruhsal Etkiler

Kaygı. Yoğunlaşıyor ve yalnızca yeme alanında kalmıyor.

Çökkünlük. Yaygın olarak eşlik ediyor.

Sinirlilik ve duygusal daralma. Duyguların hem yaşanması hem ifadesi zorlaşıyor.

Obsesif özellikler. Kurallar, ritüeller ve sayma davranışları belirginleşebiliyor.

Suçluluk ve utanç. Bu ikisi, kişinin yardım istemesini engelleyen ana etkenler.

Kendine yönelik katı ve cezalandırıcı bir iç ses.

Burada önemli bir nokta var: bu belirtilerin bir bölümü yetersiz beslenmenin doğrudan sonucu. Yani tablo düzeldikçe bu belirtilerde de gerileme oluyor.

Bu, umut verici bir bilgi. Ruhsal tablonun tümü kişilik özelliği değil, bir bölümü bedensel durumun sonucu.

Sosyal Etkiler

Yalıtım. Yemekle ilgili ortamlardan kaçınma, giderek tüm sosyal ortamlardan çekilmeye dönüşüyor.

Okul ve iş. Bilişsel etkiler ve halsizlik nedeniyle performans düşüyor.

Aile ilişkileri. Yemek üzerine kurulan çatışma, ilişkinin merkezine yerleşiyor.

Arkadaşlıklar. Kaçınma ve gizleme, ilişkileri zayıflatıyor.

Bu etkiler tabloyu besliyor: yalıtım arttıkça geri dönüşü zorlaşıyor.

Ne Kadarı Geri Döner

Bu, en çok sorulan soru.

Büyük ölçüde geri dönenler. Kalp işlevleri, elektrolit dengesi, sindirim yakınmaları, deri ve saç değişiklikleri, bilişsel işlevler ve ruhsal belirtilerin önemli bir bölümü.

Zaman alan ve kısmen geri dönenler. Hormonal düzen ve adet düzeninin normalleşmesi zaman alıyor.

Kalıcılık riski taşıyanlar. Kemik yoğunluğu kaybı ve ergenlik döneminde etkilenen büyüme.

Bu tablo tek bir sonuca işaret ediyor: süre önemli. Ne kadar erken başvurulursa geri dönüş o kadar yüksek.

Tedavinin İlk Dönemi

Tedavi başladığında ilk dönem zorlayıcı olabiliyor.

Beslenme düzene girerken bedensel yakınmalarda geçici artış, şişkinlik ve kaygıda yükselme görülebiliyor.

Ayrıca bu dönemde tıbbi izlem ayrıca önemli, çünkü uzun süreli kısıtlamanın ardından beslenmenin yeniden düzenlenmesi tıbbi olarak dikkat gerektiren bir süreç. Bu nedenle plan hekim ve diyetisyen tarafından yapılıyor, kişinin kendi başına uygulayacağı bir şey değil.

Bu dönemin geçici olduğunu bilmek, sürecin bırakılmasını önlüyor.

Terapiye Yaklaşımım

Bu tabloda psikoterapiyi tek başına yürütmüyorum. Tıbbi izlem ve beslenme desteği olmadan çalışmak, hem güvenli değil hem sonuç vermiyor. Terapide odaklandığım yer bedensel belirtiler değil, onları üreten örüntü: denetim ihtiyacı, kendine yönelttiği katı kurallar, kaçınma ve yeme dışındaki alanlarda daralan yaşam. Bilişsel etkilerin tedaviye başlama kapasitesini azalttığını bildiğim için, “kendisi karar verene kadar bekleyelim” yaklaşımını doğru bulmuyorum ve yakınlara da bunu söylüyorum.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı

• Çarpıntı, bayılma ya da göğüs ağrısı varsa, bu durumda acil servis
• Ayağa kalkınca baş dönmesi ve göz kararması yaşanıyorsa
• Adet düzensizliği ya da adetin kesilmesi varsa
• Sürekli üşüme, saç dökülmesi ve halsizlik başladıysa
• Odaklanma ve karar verme belirgin biçimde zorlaştıysa
• Yeme ve beden düşünceleri günün büyük bölümünü kaplıyorsa
• Sosyal ortamlardan çekilme başladıysa
• Çökkünlük ve umutsuzluk eşlik ediyorsa
• Kendine zarar verme düşünceleri varsa, bu durumda 112

Bu, hassas bir konu. Bu belirtileri kendinizde ya da bir yakınınızda görüyorsanız bir ruh sağlığı uzmanına başvurmakta gecikmeyin. Acil bir durumda 112’yi arayın.

Fiziksel tablonun takibi hekimin alanı. Bedene dair düşüncelerle çalışmak için bireysel terapi sayfasına bakabilirsiniz.